Τρίτη, 12 Ιουλίου 2011

ΙΣΤΟΡΙΑ ΨΑΧΝΩΝ

\
ΠΟΤΑΜΟΣ ΜΕΣΣΑΠΙΟΣ


ΠΑΡΑΜΥΘΙ , ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΤΟ ΚΟΥΚΙ ΚΑΙ ΤΟ ΡΕΒΙΘΙ, ΜΑΛΩΝΑΝΕ ΣΤΗ ΒΡΥΣΗ ΠΟΙΟΣ ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΝΑ ΑΡΧΙΝΗΣΕΙ ......................ΣΤΗΝ ΜΑΚΡΙΝΗ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΤΩΝ ΜΙΝΩΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ, Ο ΜΕΣΣΑΠΟΣ ΕΝΑΣ ΛΕΒΈΝΤΗΣ ΣΦΑΚΙΑΝΟΣ ΑΓΑΠΗΣΕ ΜΙΑ ΟΜΟΡΦΗ ΣΦΑΚΙΑΝΟΠΟΥΛΑ ΚΑΙ ΘΕΛΗΣΕ ΝΑ ΤΗΝ ΚΑΝΕΙ ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ. ΟΜΩΣ, Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΗΣ ΚΟΠΕΛΑΣ ΑΡΝΗΘΗΚΕ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΝΤΡΕΨΕ ΜΕ ΚΑΠΟΙΟ ΠΛΟΥΣΙΟ ΜΙΝΩΙΤΗ ΕΜΠΟΡΟ.
2. Ο ΜΕΣΣΑΠΟΣ ΛΥΠΗΘΗΚΕ ΠΟΛΥ. Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΝΑ ΦΥΓΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΜΟΡΦΗ ΚΡΗΤΗ ΗΤΑΝ ΑΜΕΤΑΚΛΗΤΗ. ΣΥΝΟΔΕΥΟΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΑΛΛΟΥΣ ΜΙΝΩΙΤΕΣ ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΗΚΕ ΓΙΑ ΜΗΝΕΣ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΤΟΤΕ ΓΝΩΣΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΒΡΕΙ ΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΟΥ ΝΑ ΕΧΕΙ ΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΛΕΒΕΝΤΙΑ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ ΤΟΥ.
3. ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΠΟΛΛΕΣ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΕΣ ΕΦΤΑΣΕ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΑΒΙ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΕΥΒΟΙΑ. Η ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΡΧΙΣΕ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΨΑΧΝΩΝ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΑ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΜΕΣΣΑΠΙΩΝ. Η ΗΣΥΧΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΟΥ ΕΥΒΟΙΚΟΥ ΧΑΡΙΖΕ ΖΩΗ ΚΑΙ ΟΜΟΡΦΙΑ ΣΤΑ ΔΑΝΤΕΛΩΤΑ ΠΑΡΑΛΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ. Η ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΠΛΟΥΣΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΚΙΛΑ. ΟΙ ΕΛΙΕΣ , ΟΙ ΣΥΚΙΕΣ, ΤΑ ΠΕΎΚΑ ΟΙ ΚΑΣΤΑΝΙΕΣ, ΔΕΣΠΟΖΑΝ ΣΕ ΟΛΟ ΤΟ ΤΟΠΙΟ. ΕΝΑ ΠΛΟΥΣΙΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕ ΑΦΘΟΝΑ ΚΑΙ ΚΡΥΣΤΑΛΛΕΝΙΑ ΝΕΡΑ. ΕΛΑΦΙΑ, ΑΓΡΙΟΓΟΥΡΟΥΝΑ, ΑΓΡΙΟΚΑΤΣΙΚΑ, ΠΟΥΛΙΑ ΚΑΙ ΕΡΠΕΤΑ ΖΟΥΣΑΝ ΗΣΥΧΑ ΚΑΙ ΑΡΜΟΝΙΚΑ. Η ΜΑΓΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΓΟΗΤΕΥΣΕ ΤΟ ΜΕΣΣΑΠΟ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΕ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΤΡΟΦΟΥΣ ΤΟΥ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΕΝΑ ΝΕΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ
4. ΣΕ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΟ ΤΟΠΟ ΙΔΡΥΘΗΚΕ ΑΠΟΙΚΙΑ, ΣΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΜΕΤΑΛΑΜΠΑΔΕΥΤΗΚΑΝ ΤΑ ΗΘΗ, ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ ΤΗΣ ΜΙΝΩΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ. Ο ΕΥΒΟΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΦΗΜΟ ΕΥΒΟΙΚΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ, ΗΤΑΝ ΜΙΑ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΜΙΝΩΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
5. ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ Β' ΑΠΟΙΚΙΣΜΟΥ ΟΜΑΔΑ ΜΕΣΣΑΠΙΩΝ ΕΦΥΓΑΝ ΚΑΙ ΙΔΡΥΣΑΝ ΑΠΟΙΚΙΕΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΩ ΙΤΑΛΙΑ. ΑΠΟ ΑΥΤΟΥΣ ΠΗΡΑΝ ΟΙ ΙΤΑΛΟΙ ΤΟ ΕΥΒΟΙΚΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ ΠΡΟΕΚΥΨΕ ΤΟ ΛΑΤΙΝΙΚΟ.  
(Η ΕΥΒΟΙΚΗ ΜΕΣΣΑΠΙΑ    ΤΟΥ Λ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ)


                                             ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΣΑΠΙΑ

ΟΙ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΚΛΑΠΗΣΑΝ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 2011. Η ΠΑΛΑΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΕΓΙΝΕ ΣΤΟΧΟΣ ΤΩΝ ΚΛΕΠΤΩΝ
 
    Το εξωκλήσι του Προφήτη Ηλία ή ο “Αη Λιάς” όπως συνηθίζουν οι γεροντότεροι να το αποκαλούν, βρίσκεται νότια των ψαχνών πάνω σε λόφο ο οποίος δεσπόζει στην ευρύτερη περιοχή . Εκεί βρισκόταν η ακρόπολη της αρχαίας πόλης στα ελληνιστικά χρόνια. Τα θεμέλια της εκκλησούλας είναι χτισμένα πάνω σε αρχαίο ναό( από τις οικογένειες Επ.Σπυρόπουλου, Γ. Μπιασμπικόπουλου, Γκανά στα τέλη του 19ου αιώνα), πιθανόν ιωνικού ρυθμού. Η κορυφή του λόφου περιβάλλεται από ερείπια οχυρωματικών τειχών και θεμέλια κτιρίων.
      Ο λόφος δεν είχε επιλεχθεί τυχαία. Η θέση του είναι επιβλητική και από εκεί υπήρχε έλεγχος ολόκληρης της πεδιάδας και του αρχαίου λιμανιού που ήταν δυτικά της εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής (έχουν βρεθεί, απο ψαχνιώτες που έχουν χωράφια εκεί κοντά, οι κάβοι όπου έδεναν τα πλοία μιας και η θάλασσα ήταν πολύ πιο μέσα από ότι είναι τώρα). Παλιές οικογένειες των Ψαχνών και ιδιοκτήτες των γύρω κτημάτων, όπως οι οικογένειες Μπισμπικόπουλου, Σπυρόπουλου και Δούδαλη, μας αναφέρουν ότι γύρω από τον λόφο μέχρι και τις παρυφές του, υπάρχουν ερείπια αρχαίων κτισμάτων. Όταν ήταν παιδιά, τους άρεσε να τρέχουν πάνω και γύρω από το λόφο, να σκαρφαλώνουν σε αυτόν και να παίζουν. Ο Γεώργιος Γ. Δούδαλης μαζί με τον παλιό δήμαρχο Κωστάκη Δούδαλη, ανακάλυψαν περιμετρικά του λόφου εμφανή ερείπια από αρχαίο αμφιθέατρο. Ο Γεώργιος Α. Μπισμπικόπουλος μας αναφέρει, όπως το έχει ακούσει από τον προπάππού του, ότι ο χωματένιος δρόμος που ανεβαίνει στον Αιλιά από την θέση Παλιουρή και συνεχίζει προς την Αγία Παρασκευή είναι ο αρχαίος δρόμος που συνέδεε την Χαλκίδα με τη Βόρειο Εύβοια.
     Στις μέρες μας το εκκλησάκι του προφήτη Ηλία είναι πόλος έλξης όλων μας, κυρίως το καλοκαίρι στη μνήμη του, όπου με περισσή ευλάβεια συμμετέχουμε στον εσπερινό και τη θεία λειτουργία. Με αυτό τον τρόπο συνεχίζουμε την παράδοση που κληρονομήσαμε από τους παππούδες μας, οι οποίοι ανέβαιναν στο βουνό με τα πόδια και με μεγάλη ευλάβεια προσέφεραν τα δώρα τους στον Άγιο. Αγναντεύουμε τα ψαχνά από ψηλά όπως έκαναν και αυτοί και δοξολογούμε το θεό που μας έχει προσφέρει απλόχερα όλη αυτή την ομορφιά στον τόπο μας. Παρακολουθούμε τον ήλιο να φτάνει στη δύση του και να σκορπίζει τα μαγευτικά χρώματα του δειλινού σε όλο τον ορίζοντα. Συνεχίζουμε σε αυτούς τους χαλεπούς καιρούς, τον αγώνα να διατηρήσουμε την παράδοση του τόπου μας και να την παραδώσουμε στα παιδιά μας ατόφια.
Ο τόπος των ψαχνών έχει μεγάλη ιστορική αξία και πρέπει να αναδειχθεί. Δεν πρέπει να περιμένουμε το κράτος γιατί ελάχιστα μπορεί να μας βοηθήσει. Εμείς οι πολίτες των Μεσσαπίων πρέπει να δραστηριοποιηθούμε και να αναδείξουμε τον όμορφο τόπο μας.

ΠΗΓΗ: ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ
                   
                                ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ
ΔΙΑΚΡΙΝΟΝΤΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΑ ΤΕΙΧΗ



  
              Βόρεια, της όμορφης πόλης των Ψαχνών και σε απόσταση μόλις 2 χιλιομέτρων, υψώνεται επιβλητικός λόφος που ονομάζεται Καστρί με υψόμετρο 210 μ.. Στην κορυφή του υπάρχουν λείψανα μεσαιωνικού  φρουρίου που υποδηλώνουν το μερίδιο, που έχει η περιοχή στη βυζαντινή και μεσαιωνική ιστορία της Ελλάδας
       Η μετοίκηση σύμφωνα  με πηγές έγινε γύρω στα 900 μ.Χ..  Η επιλογή του χώρου έγινε με κριτήρια   επιβίωσης και στρατηγικής. Ο λόφος του Προφήτη Ηλία (αρχαία Μεσσαπία)  δεν παρείχε την ασφάλεια που είχαν ανάγκη οι κοινωνίες στα χρόνια εκείνα. Απεναντίας το Καστρί ήταν ιδανικό μέρος γιατί ήταν δυσπρόσιτο, κακοτράχαλο αλλά και δυνατό στρατηγικό σημείο. Ο επιβλητικός λόφος δέσποζε στην περιοχή και επόπτευε περιμετρικά το μεγαλύτερο κομμάτι της κεντρικής Εύβοιας.
     Το αρχικό φρούριο ήταν βυζαντινό. Στα χρόνια της Φραγκοκρατίας (13ος -14ος αιώνας) ενισχύθηκε   με δεύτερο τείχος, ασβεστόκτιστο, και πάχος περίπου 1 με 1.5 μέτρο. Η είσοδος ήταν  στο βόρειο τείχος.   
   Γύρω από το Φρούριο αναπτύχθηκε  οικισμός   «τα ΠαλιόΨαχνά». Ο περιηγητής που θα περάσει από εκεί  θα ανακαλύψει λείψανα του και θα αναρωτηθεί μέχρι πότε θα υπάρχουν αυτά και ποιες γενιές ακόμη θα τα βλέπουν για να τους «μαρτυρούν» την μεσαιωνική ιστορία του τόπους τους. Ευτυχώς που υπάρχουν κάποιοι  φωτισμένοι Ψαχνιώτες, κυρίως καθηγητές που μεταλαμπαδεύουν στους μαθητές του Γυμνασίου την ιστορία και την αγάπη για τον τόπο μας.
Κατά την διάρκεια  της βενετοκρατίας η οικονομική και κοινωνική  ανάπτυξη της περιοχής άκμασε . Το εμπόριο άνθησε , οι κάτοικοι απολάμβαναν μια σχετική ειρήνη. Οι κάτοικοι αν  και υπόδουλοι στους ενετούς, ζούσαν καλά και δεν φανταζόντουσαν ότι ο τουρκικός ζυγός δεν θα αργούσε να έρθει. 
   Το Φρούριο καταστράφηκε το  1470 από τους Τούρκους. Προηγήθηκε η κατάληψη της Χαλκίδας τον Ιούνιο του ίδιου έτους. Το Καστρί αντιστάθηκε σθεναρά , αλλά όπως μας διδάσκει η ιστορία, ο προδότης και η προδοσία γράφουν την τελευταία παράγραφο. 
     Η δασκάλα μας Σούλα Γατσή , που πλέον δεν υπάρχει στη ζωή, μας έλεγε ότι «το Καστρί λύγισε έπειτα από προδοσία μια γριάς τσιγγάνας. Η τσιγγάνα γνώριζε μυστικά υπόγεια περάσματα και τυφλωμένη από το συναίσθημα της εκδίκησης και της  λάμψης των χρημάτων,  βοήθησε τους  τούρκους να καταλάβουν το κάστρο".   
    Επειδή μου αρέσει να μιλάω με τους γεροντότερους της περιοχής , προσφάτως έμαθα και μια άλλη εκδοχή (προιόν   προφορικής παράδοσης) για τον τρόπο  με τον οποίο οι Τούρκοι κατέλαβαν το φρούριο. Ο κ. Γεώργιος Α. Μπισμπικόπουλος  μου είπε όπως ακριβώς του τα έχει πει η προγιαγιά του η Φωτούλα Ε. Σπυροπούλου η οποία είχε γεννηθεί στα «παλιοψαχνά), ότι όντως η προδοσία έγινε από μια γριά , η οποία  αψήφησε τον κίνδυνο και βγήκε από το  φρούριο να πάρει νερό από την βρύση του «Σαρδέλη». Την  έπιασαν οι Τούρκοι και δειλή καθώς ήταν τους είπε «ότι αν  της χάριζαν τη ζωή θα τους έλεγε τον τρόπο για να καταλάβουν το κάστρο». Οι Τούρκοι συμφώνησαν , της έταξαν χρυσές λίρες  και αυτή τους συμβούλεψε να τοποθετήσουν μεγάλο κανόνι στο απέναντι βουνό την Κουκουβάιζα. Από αυτό το σημείο χτυπήσαν ακριβώς το αδύνατο σημείο του φρουρίου (Αμπουργιά) το οποίο δεν  ήταν ορατό  εξωτερικά των τειχών. Η σφαγή ήταν ανελέητη. Λίγοι   κατάφεραν να διαφύγουν. Η γριά ούτε χρυσές λίρες απέκτησε, ούτε τη ζωή της εξασφάλισε. Οι Τούρκοι την σούβλισαν ζωντανή.
ΠΗΓΕΣ:
(Η ΕΥΒΟΙΚΗ ΜΕΣΣΑΠΙΑ    ΤΟΥ Λ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ)
(ΨΑΧΝΑ ΤΟΥ ΚΩΝ. Σ. ΤΖΑΒΑΡΑ)
ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ



                                                  Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ  
        Η ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ ΨΑΧΝΑ - ΜΕΣΣΑΠΕΙΩΝ ΕΥΒΟΙΑΣ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΑΡΙΘΜΟΣ 80, ΤΗΣ 28ης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1836. ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΕΙ Ο  ΚΑΤΑΞΙΩΜΕΝΟΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΗΣ ΜΑΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ « ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΨΑΧΝΩΝ»,  ΤΟ 1835, ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΤΩΝ ΨΑΧΝΩΝ  ΥΠΑΡΧΕΙ  ΜΕ ΠΛΗΘΥΣΜΟ 324 ΚΑΤΟΙΚΟΥΣ . ΤΗΣ 24 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1837, Η ΕΔΡΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΜΕΣΣΑΠΙΩΝ ΜΕΤΑΦΕΡΕΤΑΙ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΣΤΕΛΛΑ ΣΤΑ ΨΑΧΝΑ ΓΙΑ ΝΑ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΕΙ ΤΟΝ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΡΟΛΟ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ.
   ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΚΔΟΧΕΣ, ΠΩΣ Η ΠΟΛΗ ΜΑΣ  ΑΠΕΚΤΗΣΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ «ΨΑΧΝΑ». ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΟΥΣ ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΣ ΜΑΣ ΕΧΩ ΣΥΓΚΡΑΤΗΣΕΙ  ΔΥΟ ΕΚΔΟΧΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΑΠΟ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΓΕΝΙΑ.
   Ο ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΜΑΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΤΣΑΜΗΣ ΜΑΣ ΕΛΕΓΕ ΟΤΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ «ΨΑΧΝΑ»  ΠΡΟΗΛΘΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΦΟΡΗ ΚΟΙΛΑΔΑ ΠΟΥ  ΠΕΡΙΒΑΛΛΕΙ ΤΗΝ ΠΟΛΗ. ΠΛΟΥΣΙΟ ΜΑΛΑΚΟ  ΨΑΧΝΟ ΧΩΜΑ.
       Ο ΠΑΠΠΟΥΣ ΜΟΥ Ν. Γ.  ΓΑΤΣΗΣ ΜΟΥ ΕΛΕΓΕ,  ΟΠΩΣ ΤΟ ΕΙΧΕ ΑΚΟΥΣΕΙ ΚΑΙ ΑΥΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ ΤΟΥ, ΟΤΙ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΣΤΡΙ ΑΝΤΙΣΤΕΚΟΝΤΑΝ ΣΘΕΝΑΡΑ  ΣΤΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ, ΝΑ ΔΙΑΤΗΡΗΣΟΥΝ ΤΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΤΟΥΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ, ΤΗΝ ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ.
   ΚΑΠΟΙΑ ΣΤΙΓΜΗ, ΟΤΑΝ ΟΙ ΕΙΣΠΡΑΚΤΟΡΕΣ Η «ΧΑΡΑΤΖΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΠΑΣΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΠΗΓΑΝ ΝΑ ΕΙΣΠΡΑΞΟΥΝ ΤΟΥΣ ΕΤΗΣΙΟΥΣ ΦΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΟΥ ΚΑΤΟΙΚΟΥΣ, ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΙ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙΜΕΝΑΝ ΜΕ ΤΑ ΟΠΛΑ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΜΕΝΟΙ ΝΑ ΔΩΣΟΥΝ ΕΝΑ ΤΕΛΟΣ ΣΤΟ ΔΥΣΒΑΣΤΑΚΤΟ ΧΑΡΑΤΣΙ. Η ΕΝΕΔΡΑ ΗΤΑΝ ΚΑΛΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΗ. ΟΤΑΝ ΠΛΗΣΙΑΣΑΝ  ΟΙ «ΧΑΡΑΤΖΙΔΕΣ» ΑΚΟΥΣΤΗΚΕ ΜΙΑ ΦΩΝΗ "ΧΤΥΠΑΤΕ ΣΤΟ ΨΑΧΝΟ, ΣΤΟ ΨΑΧΝΟ" ΚΑΙ ΕΝΝΟΟΥΣΑΝ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΙΟΥ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΓΟΝΑΤΟ, ΤΟ ΜΠΟΥΤΙ.  ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΙΧΜΑΛΩΤΙΣΑΝ ΤΟΥΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΥΣ ΤΟΥ ΠΑΣΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΑΝ ΛΥΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΟ ΣΚΗΝΙΚΟ ΑΥΤΟ ΕΠΑΝΑΛΗΦΘΗΚΕ ΑΡΚΕΤΕΣ ΦΟΡΕΣ ΚΑΙ Η ΦΡΑΣΗ « ΧΤΥΠΑΤΕ ΣΤΟ ΨΑΧΝΟ»,  ΕΓΙΝΕ Ο ΦΟΒΟΣ ΚΑΙ Ο ΤΡΟΜΟΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ. ΚΑΝΕΝΑΣ ΦΟΡΟΕΙΣΠΡΑΚΤΟΡΑΣ ΔΕΝ ΗΘΕΛΕ ΝΑ  ΠΑΕΙ  ΣΤΟ «ΨΑΧΝΟ» ΝΑ ΖΗΤΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΦΟΡΟΥΣ.
        ΠΗΓΗ: ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

                                             ΑΓΓΕΛΗΣ  ΓΟΒΙΟΣ  ή  ΓΟΒΓΙΝΑΣ


      Ο οπλαρχηγός της Ελληνικής επανάστασης και πρωτοπαλίκαρο  της Εύβοιας. Γεννήθηκε στη Λίμνη Ευβοίας το 1780. Γρήγορα έφυγε από το νησί και μπήκε στην ομάδα του σπουδαίου οπλαρχηγού Οδυσσέα  Ανδρούτσου.
     Η παράδοση αναφέρει ότι ο Αγγελής Γοβιός ήταν ο πρώτος που σηκώθηκε  με το μαντίλι στο χέρι  να σύρει  το χορό,  δηλώνοντας έτσι  συμπαράσταση στον φίλο του Οδυσσέα Ανδρούτσο και ταυτόχρονα την συμμετοχή του στη  μάχη  που θα δινόταν κοντά στο Χάνι της Γραβιάς (1821). Τους δύο άνδρες τους συνέδεε μεγάλη φιλία και αυτό το αποδεικνύει  το  εξής γεγονός. Σε μια δύσκολη στιγμή της ζωής του ο Οδυσσεάς Ανδρούτσος έστειλε την οικογένειά  του που υπεραγαπούσε, για προστασία, στην Καστέλα Ευβοίας όπου είχε  το αρχηγείο του και την οικογένειά του ο Αγγελής Γοβιός. Απόγονοί του υπάρχουν έως σήμερα στην ευρύτερη περιοχή
   Οι παραπάνω πληροφορίες έχουν διασωθεί από γενιά σε γενιά. Μας τις μετέφερε ο δάσκαλός μας που πλέον δεν ζει, Απόστολος Τσάμης. Χρέος μας να τις δώσουμε και εμείς με σεβασμό στις επόμενες γενιές.
  Ο Γεώργιος Ν. Δούδαλης μου είπε, όπως  το έχει ακούσει κι αυτός από τους παππούδες του, ότι το δεύτερο παλικάρι που σηκώθηκε να πιάσει το χέρι του Αγγελή στο χορό ήταν το πρωτοπαλίκαρο της Εύβοιας, ο Κότσος Δημητρίου. Ήταν επιστήθιος φίλος του Αγγελή, λεβέντης και πατριώτης που  δέχθηκε  να τον συνοδεύσει  και να πολεμήσει στο πλευρό του για την απελευθέρωση του Γένους μας.
    Το πρωτοπαλίκαρο της Εύβοιας  πρόσφερε θυσία στον Αγώνα για τη λευτεριά, την ίδια τη ζωή του. Πολέμησε με πάθος και πίστη να δει την Εύβοια και γενικά την Ελλάδα ελεύθερη από τον τουρκικό ζυγό. Στην θρυλική μάχη στη θέση Βρυσάκια (28-3-1822) κοντά στα Ψαχνά έχασε την ζωή του από βόλι εχθρικό. Έκλαψαν πικρά οι σύντροφοί του, η θάλασσα δίπλα φουρτούνιασε, ο ουρανός μαύρισε, τα πετούμενα σταμάτησαν να κελαηδούν, τα λουλούδια και τα δέντρα λύγισαν, η  γη σπάραξε "πώς να δεχθεί στα σπλάχνα της  τέτοιο κορμί ανδρείο". Ο Αγγελής  πέρασε στην ιστορία με χρυσά γράμματα. Ο λαός τον ύμνησε και τον θρήνησε.
                                  Για σένα , μωρ Αγγελή, κλαίει το Γριπονήσει
                                  που χάθηκες κατακαμπής με όλο το γιουρούσι.
                                  Εσύ δεν επολέμαγες μες στης Γραβιάς το Χάνι
                                  μ οχτώ χιλιάδες Γκέκηδες και βγήκες παλικάρι.
                                  Mα οι Μπαλαλαίοι τα σκυλιά σούφαγαν το κεφάλι.
                                  Σε κλαίει ουλ η Ρούμελι που ήσουνα παλικάρι.
 Στην είσοδο των Ψαχνών ο ανδριάντας του θυμίζει σε όλους τον ήρωα της Εύβοιας που έζησε και πέθανε για την ελευθερία της πατρίδος του.



                               1ο Δημοτικό Σχολείο Ψαχνών,  24 Μαρτίου 1938.

                     Δάσκαλοι: Παπαβασίλης, Φρέντζος, Χρυσή, Μαρία, Γεωργία.

    Τα παιδιά περιμένουν, ντυμένα  με τις παραδοσιακές στολές των γονιών τους και των παππούδων τους, να αρχίσει η γιορτή για τον  εορτασμό της 25ης Μαρτίου. Ο πρόεδρος του χωριού Βασίλης Μπαρσάκης, οι ιερείς και οι συγγενείς έφτασαν . Η γιορτή αρχίζει. Το πρώτο ποίημα αφιερωμένο στα πρωτοπαλίκαρα των ψαχνών τον Αγγελή και τον Κότσο.

      Στην εξέδρα σηκώνονται οι  επιστήθιες φίλες και συμμαθήτριες της Πέμπτης τάξης, Αικατερίνη  Ν. Γατσή (μητέρα μου) και Μορφούλα Χειμώνα, κόρη παπαβασίλη. Η αυστηρή  δασκάλα τους ,η κα Χρυσή τους κάνει νόημα να ξεκινήσουν.


                  Μην είδατε στα δυο βουνά, τους δυο Καπεταναίους
                  Τον Κότσο και τον Αγγελή τα δυο αυτά  Λεοντάρια
                  Εχθές, προχθές τους είδαμε με λίγα παλικάρια,
                  Εις στην   Καστέλα ρίχτηκαν στον κάμπο σαν θηρία,
                  πολέμαγαν και με πεζούς και με καβαλαρία
                  βαστούν στη μέση το σπαθί στα χέρια το ντουφέκι
                  εξολοθρεύουν τους εχθρούς και ρίχνουν αστροπελέκι.

                  Τρις περδικούλες κάθονταν στα δυο βουνά στη ράχη
                  Η μια κοιτά τον Εύριπο, η άλλη το Βρυσάκι  
                  Η Τρίτη η μικρότερη μοιργιολογάει  και λέει
                  Μας πήραν τον Αγγελή και ο Κότσος κινδυνεύει.
                  Ως που να φτάσει στα Ψαχνά  ο Αγγελής, επέθανε στο Ρέμα
                  και δυστυχώς ο Κότσος εις του Πανού τη στέρνα.


      Το χειροκρότημα ήταν δυνατό. Η συγκίνηση πολύ μεγάλη. Οι ήρωες είχαν τιμητική θέση στην ελληνική κοινωνία. Δεν τους έβλεπαν σαν απλούς ανθρώπους, αλλά σαν αγίους που θυσιάστηκαν για του Χριστού την πίστη την Αγία  και τα ελληνικά ιδεώδη. Θυσιάστηκαν, για να είμαστε ελεύθεροι εμείς οι νεοέλληνες, να ζούμε ανέμελα και να παίζουμε στον «τζόγο» τα ιδεώδη και την λαμπρή ιστορία μας.
ΠΗΓΕΣ:
(Η ΕΥΒΟΙΚΗ ΜΕΣΣΑΠΙΑ    ΤΟΥ Λ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ)
(ΨΑΧΝΑ ΤΟΥ ΚΩΝ. Σ. ΤΖΑΒΑΡΑ)
ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ


                                         ΟΤΙ ΕΧΕΙ ΑΠΟΜΕΙΝΕΙ ΑΠΟ  ΤΑ  ΠΑΛΙΑ  ΨΑΧΝΑ


ΣΠΙΤΙ 1910

                                                             ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ

                              ΠΑΛΙΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ ΣΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ     1910
Σπυρος Ραπτακης Το 1862 με τις ανταλλαγές πληθυσμών μεταξύ Ελληνικού κράτους και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας φεύγουν εναπομείναντες Τούρκοι από την Ευβοια και αντίστοιχα εκπατρίζονται περίπου 200 οικογένειες από την Σάμο για Την Ευβοια ,κάποιες εξ αυτών ,περίπου 30 εγγαθίστανται στα Ψαχνά και συγκεκριμένα στο δρομάκι πίσω από το πρώτο δημοτικό στο δρόμο που ξεκινά από του Βαλαη το καφενείο μέχρι τον παραποτάμιο μάλιστα την περιοχή αυτη οι Ψαχνίωτες την έλεγαν ''στο Σαμιώτικο μαχαλά'' ή ''στα Σαμέΐκα''.Μεταξύ αυτων ήταν και μερικές ξακουστές οικογένειες πετροπελεκιτάδων και χτιστών της εποχης.



Δείγμα αυλόπορτας (μοναδικό στην περιοχή)του 1885



ΑΡΧΟΝΤΟΣΠΙΤΟ 1921


1905
 ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1919 ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΣΕ ΩΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΗΛΕΩΝ.
ΕΔΩ ΠΗΓΕ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΓΙΑΓΙΑ ΜΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, Η ΘΕΙΑ ΜΟΥ Η ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΝΑ, Η ΠΑΓΑΓΙΩΤΑ ΚΑΙ Η ΕΛΕΝΗ. 
ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΩΣΕ (ΔΕΚΑΕΤΙΑ 1880) Η ΠΡΟΓΙΑΓΙΑ ΜΟΥ, ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΜΠΙΣΜΠΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΤΟ ΓΕΝΟΣ ΕΠΑΜΕΙΝΩΝΔΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ

1924





ΠΑΡΑΘΥΡΟ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ


ΠΕΤΡΙΝΟ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟ ΤΟΥ 1880 ΜΕ 1885. ΠΡΟΠΟΛΕΜΙΚΑ ΤΟ ΙΣΟΓΕΙΟ ΗΤΑΝ ΜΠΑΚΑΛΙΚΟ ΚΑΙ ΤΑΒΕΡΝΑ ΤΟΥ ΤΑΞΙΑΡΧΗ ΜΠΑΛΑ , ΟΠΟΥ ΦΙΛΟΞΕΝΟΥΣΕ ΚΑΤΟΙΚΟΥΣ ΑΠΟ ΤΑ ΨΑΧΝΑ ΚΑΙ ΤΗ ΓΥΡΩ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΟΥ ΤΟΥΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΚΡΑΣΑΚΙ.. ΠΡΙΝ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ ΄40 ,  ΕΔΩ ΚΑΙ ΛΙΓΟ ΠΙΟ ΚΑΤΩ ΣΤΗΝ ΤΑΒΕΡΝΑ ΤΟΥ ΣΚΟΠΕΛΙΤΗ, ΚΑΘΕ ΚΥΡΙΑΚΗ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΓΙΟΡΤΗ ΜΑΖΕΥΟΝΤΑΝ ΨΑΧΝΙΩΤΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΤΩΝ ΓΥΡΩ ΧΩΡΙΩΝ ΚΑΙ ΜΕ ΣΥΝΟΔΕΙΑ ΟΡΓΑΝΩΝ  ΧΟΡΕΥΑΝ ΜΕΧΡΙ ΑΡΓΑ ΤΟ ΒΡΑΔΥ.  ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΤΑ ΝΕΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ ΦΟΡΟΥΣΑΝ ΤΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΣΕΓΚΟΥΝΙΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΓΙΑ ΝΑ ΤΙΣ ΔΟΥΝ ΟΙ ΝΕΟΙ. 
      ΟΡΓΑΝΟΠΑΙΧΤΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ  , ΟΠΩΣ Ο ΑΡΑΠΑΚΗΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΤΣΑΡΗΣ  ΕΠΑΙΖΑΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ  ΧΟΡΕΥΕ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΟΥΣΕ ΜΕ ΜΕΓΑΛΟ ΚΕΦΙ. ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΓΛΕΝΤΙ ΓΙΝΟΤΑΝ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ  ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΙΑΣ. Ο ΤΡΙΤΟΣ ΧΟΡΟΣ ΛΑΜΒΑΝΕ ΧΩΡΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ.

Δεν υπάρχουν σχόλια: